مطالب آن را به صورت جدولها ، با اضافات بسيار از جغرافياى عرب و اصلاحات ديگر ، مرتب كرده است . نسخهء خطّى مقدّمه ندارد ولى به طور قطع نسخهء اصلى داشته است . جدولها بلا فاصله پس از « بسم الله » به صورت دو ستون در هر صفحه ، با بيان موضع جغرافيايى صد و سى و هفت مكان مهم آغاز مىشود . مكانها از اقليمهاى مختلف است كه به ترتيب فاصله از نصف النهار بطلميوس ، كه از جزاير سعادت ( خالدات ) در اقصاى غرب افريقا مىگذرد ، 22 در متن آمده است . به دنبال جدول شهرها ، جدول كوههاست كه دويست و نودتاست ، و به دنبال آن وصف درياها و جزيره‌هاست . مفصّلتر از همه قسمت اخير كتاب است كه از توصيف رودهاى هر اقليم سخن دارد . 23 به خوبى آشكار است كه فصل بندى مطالب خوارزمى با روش بطلميوس در كتاب المدخل الى الجغرافيا اختلاف دارد . بجز مقالهء اوّل بطلميوس ( كه در كنار بيان قواعد اساسى نقشه نگارى ، مشتمل بر انتقادى از مارينوس صورى است ) و مقالهء هشتم ( كه طول نسبى روز را در محلهاى مختلف معين مىكند و در آن جدولى از نود و چهار ولايت موجود در قسمت آباد زمين آمده ) . بقيهء مقالات از دوم تا هفتم در كتاب خوارزمى به صورتى كه كاملا مغاير بطلميوس تقسيم شده است . بطلميوس كوهها ، رودها ، و شهرهاى هر قطعه را بر مىشمارد ولى خوارزمى آنها را به ترتيب اقليمها مىآورد و هر يك را جدا مطالعه مىكند . بطلميوس از 21 منطقه سخن دارد ، ولى مبناى كار خوارزمى همان هفت اقليم است ؛ و دربارهء تعيين ابعاد جغرافيايى مكانهاى مختلف كمتر اتّفاق نظر دارند . 24 از اينجا معلوم مىشود كه صورة الارض خوارزمى ترجمهء دقيق بطلميوس نيست ، بلكه رونويسى از كتاب المدخل الى الجغرافياست كه اصلاح و دستكارى اساسى شده است ، به علاوه ، اين سخن كه بعضى گفته‌اند كه صورة الارض قسمتى از زيج خوارزمى است درست نيست ، زيرا در واقع اين كتاب ، تأليفى مستقل است و رابطهء آن با زيج همانند رابطهء المجسطى با المدخل الى الجغرافياست . 25 نكتهء جالب آنكه خوارزمى اقليمهاى هفتگانه را به ترتيب درجات عرض تقسيم مىكند ، و اين تقسيم بندى با همهء تقسيمهايى كه نزد جغرافيدانان مسلمان معمول بوده تفاوت دارد ، و چنان كه تحقيقات نوين نشان داده بر بنياد محاسبات دانشوران يونان تكيه دارد . مارينوس صورى خطوط اراتستن را حدود جنوبى اقليمهاى خود مىداند ، ولى خوارزمى آن را حدود شمالى مىشمارد و حدّ جنوبى اقليم اوّل را كه بر خط عرض 16 درجه و 27 دقيقهء شمالى است ( شهر مروى ) بر روى خط استوا برده و مانند بطلميوس حدّ جنوبى معمورهء زمين را خطّ عرض 16 درجه و 25 دقيقهء جنوبى گرفته است . خوارزمى را در اين مورد تخطئه نمىتوان كرد ، زيرا تقسيم وى منظّم است و اقليمها را از روى عمد به سوى جنوب برده ، شايد از اين جهت كه